Panik Yapmamak Üzerine Stoacı Bir Yaklaşım

Panik Yapmamak Üzerine Stoacı Bir Yaklaşım

Yazan: Münür Şenay

Giriş: Fırtınanın Ortasında Sakin Kalmak

Modern hayatın karmaşasında en çok kaybettiğimiz erdemlerden biri sakin kalabilme yetisidir. Trafikte bir klakson sesi, geciken bir e-posta ya da ani bir sağlık durumu… Her biri panik duygusunu tetikleyebilir. Oysa iki bin yıl önce yaşamış Stoacılar, panik yerine akılla hareket etmeyi öğütlemişti. Panik, Stoacı düşünceye göre, dış olayların değil, onlara dair yanlış yargılarımızın ürünüdür.

Stoacıların Panik Tanımı: Dışsal Değil, İçsel Bir Sarsıntı

Stoacılara göre panik bir “duygu” değil, hatalı bir düşünce zinciridir. Epiktetos şöyle der:

“Bizi olaylar değil, olaylar hakkındaki düşüncelerimiz sarsar.”

Örneğin; bir iş görüşmesine geç kalmak, kendi başına korkutucu değildir. Ancak “Geç kalırsam her şey mahvolur!” şeklindeki düşünce panik yaratır. Stoacı bilgelik, bu düşünceyi sorgular: Gerçekten mahvolur mu? Yoksa sadece gururun mu incinir?

Seneca’dan Ders: Yangın Anında Bile Aklını Koru

Stoacı filozof Seneca, Romalı zenginlerin evleri yandığında servetlerini kaybedip yıkıma uğrarken, “yanan şeyin sen değil, sadece eşyaların olduğunu fark et” der. Seneca’ya göre bir Stoacı, elindekilerin geçici olduğunu bilir; bu yüzden kayıplar karşısında paniklemez.

Bu anlayış, panik anlarında bile şunu sorar:

“Bu gerçekten kötü mü, yoksa ben mi öyle sanıyorum?”

Marcus Aurelius’tan Tavsiye: Zihnini Eğit, Dünya Sakinleşsin

Marcus Aurelius’un Düşünceler adlı eseri, panik karşısında içsel düzenin gücünü över. Der ki:

“Zihnin sakinliği, kalabalığın ortasında bile bir inziva sağlar.”

Bu söz, dış koşullar ne kadar karmaşık olursa olsun, zihnimizin eğitilmesi hâlinde her koşulda serinkanlı kalabileceğimizi anlatır. Panik, dış dünyanın değil, iç dünyamızın dengesizliğidir.

Panik Anlarında Stoacı Egzersizler

1. Dur ve Nefes Al: Panik başladığında hemen tepki verme. Bir Stoacı önce durur. Derin bir nefes alır ve düşünür: “Şu an kontrol edebileceğim ne var?”

2. Kontrol Listesi Yap: Olayın hangi kısmı senin elinde? Hangi kısmı dış etken? Sadece kontrol edebileceğin şeye odaklan.

3. Zihinsel Mesafe Kur: Kendine şunu sor: “Bu olay bir yıl sonra önemli olacak mı?” Cevabın hayırsa, panik yersizdir.

4. Doğayı Hatırla: Tüm olaylar doğanın bir parçası. Marcus Aurelius şöyle der: “Evrenin bir düzeni vardır. Başına gelen de onun bir parçasıdır.”

Sonuç: Panik, Aklın Kaptanı Olmasına İzin Ver

Stoacı bilgelik, bize düşüncelerimizi eğitirsek duyguların esiri olmayacağımızı öğretir. Panik anları, Stoacı için sınav değil, bir eğitimdir. Her zor an, aklımızı kullanma fırsatıdır. Çünkü asıl mesele ne yaşadığın değil, onu nasıl karşıladığındır.

“Zihin sakinse, dünya da sakindir.” – Stoacı özdeyiş